Opvoeding en opgroeien. Niet doen! Wil ik niet, doe ik niet! Grenzen aanleren

Opvoeding en opgroeien. Niet doen! Wil ik niet, doe ik niet! Grenzen aanleren

Suzanne Dixon MD, MPH

Jij wilt dat je kind zich goed gedraagt. Hoewel dit niet altijd duidelijk is, wil je kind dat zelf ook! Sterker nog: rechtlijnige en liefdevolle discipline helpt je kindje om zich veilig te voelen. Hoe krijg je dit voor elkaar? Lees verder!

Er is bijna geen grotere zorg voor ouders dan de uitdaging om een klein kind te leren gehoorzamen. We willen allemaal dat onze kinderen zich goed gedragen, zonder dat hun creativiteit of zelfbewustzijn worden ondermijnd. Ik heb ontdekt dat disciplineren een onderdeel van opvoeding is waar veel 'spoken uit het verleden' tevoorschijn komen en problemen veroorzaken. Deze bewering door Selma Fraiberg, deskundige op het gebied van kinderontwikkeling, verwijst naar de jeugdherinneringen, ervaringen uit het verleden en gevestigde patronen van denken en gedragen die we allemaal mee met ons meebrengen in het ouderschap. Deze spoken kunnen het opvoeden en onderwijzen van kinderen nog lastiger te maken, want soms zeggen we het éne maar voelen en denken we eigenlijk wat anders.

Onderwijzen en leren

Het woord ‘discipline’ betekent van oorsprong 'onderwijzen' en niet 'straffen'. Het is ons doel om kinderen te leren zich goed te gedragen, zichzelf onder controle te houden en anderen te respecteren. Ik heb ontdekt dat als ouders duidelijk plannen wat ze hun kind willen leren en er rekening mee houden dat het leren gebaseerd is op waar het kind zich in zijn ontwikkeling bevindt, dat de specifieke strategieën makkelijker kunnen worden uitgewerkt. Vanuit het oogpunt van het kind is het zo dat hoe eenvoudiger het te leren bericht wordt gebracht en hoe dichter de koppeling tussen het gedrag en de gevolgen is, hoe makkelijker het is om aan te leren wat er wordt verwacht.

Van grenzen houden

In tegenstelling tot wat de meeste mensen denken, houden kinderen juist van grenzen en gehoorzamen ze graag, maar alleen als het met consistentie en liefde wordt gedaan. Duidelijk weten wat de regels zijn en wat er gebeurt als ze worden overtreden, biedt veiligheid voor een kind. Hij kan dan lekker spelen en ontdekken, omdat hij weet waar de grenzen liggen. De meest angstige jonge kinderen die ik heb gezien, zijn de kinderen waarbij de grenzen zelden of niet consistent zijn gesteld. Deze kinderen gaan pesten, worden onbeschoft, gaan slaan, gebruiken vieze woorden en proberen iedereen uit in hun omgeving terwijl ze zoeken naar grenzen en naar iemand buiten henzelf om de leiding te nemen. Het is voor een klein kind heel eng om teveel macht te hebben. Na liefde, is disciplineren het beste cadeau om aan een kind te geven.

Goedkeuring is belangrijk

De meeste kinderen willen graag doen wat hun ouders willen dat ze doen. De liefde en aandacht van ouders zijn de allersterkste drijfveren en kinderen werken er hard aan om deze te krijgen. Problemen ontstaan wanneer ouders te weinig aandacht aan hun kinderen besteden of wanneer ze te lang bij ongewenst gedrag stilstaan en de goede dingen van hun kinderen die ze doen om hen te behagen niet in de gaten hebben. Vaak verdwijnt een disciplineprobleem zodra de ouder opnieuw focust op het positieve en een aantal ondeugende dingen strategisch negeert. Beloningen zoals iets lekkers, stickers op een kaart of een speciale activiteit kunnen het gedrag beïnvloeden, maar niets is zo krachtig als goedkeuring van de ouders en het gevoel van een kind dat hij kan doen wat mensen van hem verwachten. Dit zijn de grootste beloningen: ze zorgen ervoor dat een kind trots is op zichzelf en de volgende uitdaging in het leven aankan.

Als grenzen stellen niet helpt

Soms vragen ouders teveel van een kind gezien zijn ontwikkelingsniveau en/of omstandigheden. Hier volgen een paar voorbeelden die ik vaak hoor, gecombineerd met een paar strategieën voor betere resultaten.

De instructies van de ouders zijn te algemeen. Verzoeken als 'Gedraag je' of 'Wees lief' betekenen weinig voor een kind onder de 10 jaar. Wees specifiek over wat je van je kind wilt. Vertel hem: "Stop met schreeuwen" of "Geef Mark zijn vrachtwagen terug".
De taak is te groot voor het kind. Weinig kleine kinderen begrijpen "Ruim je kamer op". Kinderen kunnen beter reageren op "Ruim de blokken op" of "Doe je kleren in de wasmand". Het afmaken van vele kleine klusjes motiveert je kind voor de volgende taak.
Wanneer je kinderen begrippen als verantwoordelijkheid en gevolg aanleren, vergeet dan niet dat het kind de verbinding moet leren leggen tussen zijn gedrag en een beloning of gevolg. Als het gevolg pas veel later dan de daad komt, leert een kind eigenlijk niets. Als je een driejarige bijvoorbeeld aan het einde van de week beloont voor het goede gedrag van de hele week heeft dat geen enkele zin, omdat zijn geheugen en tijdsbesef nog niet rijp genoeg zijn om te begrijpen wat dit betekent. Hoe jonger het kind is, hoe sneller de koppeling moet gebeuren. Beloon je kind bijvoorbeeld direct door waardering uit te spreken: "Het is heel goed dat je de blokken aan Bas hebt teruggegeven".
Er wordt teveel van het kind verwacht. Heel jonge kinderen weten dat 'nee' betekent dat ze moeten stoppen met waar ze mee bezig zijn, maar ze kunnen geen vervangende activiteit bedenken als de oorspronkelijke verleiding blijft bestaan. De knoppen van de videorecorder blijven bijvoorbeeld te verleidelijk voor je kind tenzij je hem een andere activiteit weg van het apparaat aanbiedt.
Teveel 'nee'. Als het kind alleen maar leeft in een wereld van verboden, dan zal hij deze gaan negeren. Als ouder moet je alleen de meest ernstige problemen aanpakken en aan één of twee per keer werken. Ik stel voor te beginnen met gedrag dat levensgevaarlijk is en dat ernstig lichamelijk letsel of kapotte spullen zou kunnen veroorzaken. De strijd om eten wordt nooit gewonnen en strijd over kleding is meestal helemaal niet de moeite waard.
Het kind is uitgeteld. Probeer niet te disciplineren als je kind moe, hongerig, van streek of gestrest is. Je hebt meer succes als je jouw kind weghaalt bij de situatie, hem geeft wat hij nodig heeft (een dutje, snack, knuffel), en het later nogmaals probeert.
De ouder is uitgeteld. Als jij meer van streek bent dan jouw kind is de kans groot dat jij hem op dat moment niets waardevols kunt leren. Gun jezelf een pauze. Hoewel kinderen moeten leren dat ouders emotioneel reageren op gedrag - je gezichtsuitdrukking, stem en gedrag zijn allemaal manieren hoe hij de reactie van zijn omgeving beoordeelt - moet je oppassen als je het gevoel hebt dat je de controle verliest. Zowel jij als jouw kind zullen schrikken van jouw overdreven reactie. En je krijgt waarschijnlijk spijt van wat je zegt of doet.

Veelgestelde vragen, beantwoord door opvoedingsdeskundigen van Pampers

V: We hebben een tweeling van 18 maanden. Geen van beiden staat ons toe hun tanden te poetsen. De tanden van de oudste beginnen al te rotten. We geven ze iedere dag fluor. Wat kunnen we hieraan doen?

A: Strijd over controle is komt veel voor maar is normaal als kinderen twee zijn. Dit klinkt als een controlestrijd. Het is belangrijk om het groeiend gevoel van onafhankelijkheid van de jongens te ondersteunen, maar ik zou duidelijk zijn over kwesties die over hun gezondheid gaan. Als je zowel standvastig als consequent bent over poetsen en niet in discussie gaat of onderhandelt, zullen de jongens zich uiteindelijk neerleggen bij deze belangrijke routine. Laat ze meedoen met de routine, zoals een beetje tandpasta uit de tube knijpen of de kleur van de tandenborstel kiezen, maar geef nooit de indruk dat ze een keuze hebben wat betreft het poetsen. Hoe minder discussie hoe beter. Eén ding weet je zeker: de grotere strubbelingen komen nog. Kinderen voelen zich zekerder als ze weten dat er grenzen gesteld zijn waar ze op kunnen rekenen. Omgekeerd worden ze onrustig als de regels veranderen of er over te onderhandelen valt, of als ze teveel macht hebben in de situatie. - Suzanne Dixon, MD

V: Mijn driejarige blijft niet in zijn autostoeltje zitten. Het lukt hem altijd eruit te klimmen. We hebben iedere ochtend een enorme strijd als het tijd is om naar de kinderopvang te gaan en ik naar mijn werk moet. Ik word er gek van. Help!

A: Wat betreft veiligheid in de auto mogen er geen compromissen zijn en zo weinig mogelijk discussie. Hij moet in zijn zitje blijven, dus zet hem zo strak mogelijk vast, zonder dat het oncomfortabel wordt. Sommige kinderen die gevoelig zijn voor aanraking vinden het prettiger als de bandjes een zacht stukje vilt of velours hebben. Zorg ervoor dat zitje rechtop staat, zodat hij naar buiten kan kijken. Zorg dat de zon niet in zijn ogen schijnt. Zorg eventueel voor een zonnescherm voor het raam. Geef hem iets om mee te spelen zoals speelgoed dat alleen bestemd is voor de auto, misschien iets wat muziek maakt of een draagbaar computerspelletje. Bewaar dit in het dashboardkastje en haal het er alleen uit als hij stilzit in zijn zitje. Stop de auto als hij uit zijn zitje klimt, zelfs al gebeurt het honderd keer. Wissel zo weinig mogelijk woorden en zet hem direct terug in zijn zitje. Hij zal de les leren zolang jij standvastig en volledig consistent bent. Plan extra tijd in de ochtend en zorg ervoor dat je ontspannen bent als je aan deze nieuwe, kordate aanpak begint. Kondig het de dag van te voren kort aan. Het kan ook zijn dat jullie allebei moeite hebben met afscheid nemen in de ochtend. Deze regelmatige strijd kan voor een deel voortkomen uit het verdriet dat jullie allebei voelen bij het dagelijks afscheid. Het kan zijn dat hij weet dat hij het afscheid kan uitstellen en veel aandacht van jou krijgt met het gedoe in de auto, ook al is het negatieve aandacht. Geef elkaar dan elke dag wat meer tijd en ontwikkel een kort ritueel waar je allebei op kunt rekenen, een ritueel dat veiliger is dan de strijd in de auto. Maak het moment waarop jullie elkaar weer zien aan het eind van de middag elke dag extra bijzonder. Laat het avondeten en huishouden voor wat het is totdat je elkaar weer hebt gevonden. - Suzanne Dixon, MD

V: Hoe kan ik ervoor zorgen dat mijn kindje van 19 maanden stopt met eten gooien? Als hij dat steeds maar weer doet en zich verzet, haal ik meestal gewoon zijn avondeten weg en zeg ik tegen hem dat hij niets te eten krijgt als hij met eten gooit.

A: Het klinkt alsof je zijn gedrag zowel verkeerd interpreteert en het onbedoeld versterkt. Alle kinderen van zijn leeftijd spelen met eten, zo ontdekt hij hoe de wereld werkt. Het is geen daad van verzet. Het klinkt alsof je teveel aandacht besteedt aan dat eten gooien van je zoon. Denk eraan dat zelfs schreeuwen zijn gedrag kan versterken omdat hij weet dat als hij jou aan het roepen krijgt, hij jouw aandacht kan trekken. Het antwoord op jouw probleem is tweeledig: ten eerste, geef je zoon veel positieve aandacht als hij aan het eten is en er niet mee gooit. Vertel hem dat hij het goed doet en hoe groot hij aan het worden is. Als hij met eten gooit, zeg je simpelweg: "We gooien niet met eten". Negeer hem vervolgens 15 seconden. Nu leert hij heel snel dat hij meer aandacht krijgt als hij eet zonder te gooien. - Lawrence Kutner, PhD. klinisch psycholoog

V: Mijn dochter wordt binnenkort 10 maanden. Wat is de juiste manier om kleine kinderen te laten gehoorzamen? Hoe zorg ik ervoor dat ze niet aan onze spullen komt? Ik ben bang dat als we haar dit nu niet leren, het te laat is tegen de tijd dat ze twee jaar is. Is dit zo?

A: Het is heel belangrijk voor je dochter om aan zoveel mogelijk spullen te voelen. Zo leert ze. Je wilt alleen niet dat ze zichzelf pijn doet of iets waardevols kapot maakt. Daarom is het creëren van een kind-veilige omgeving de beste aanpak om ze op deze leeftijd te leren gehoorzamen. Je kunt praten als Brugman tegen een kind van deze leeftijd, maar het heeft geen enkele zin. Als je niet wil dat ze jouw dure kristallen vaas aanraakt, zet deze dan gewoon op een hoge plank waar ze niet bij kan. Als je niet wilt dat ze van een trap afvalt, zet er een hek voor. Jouw aanpak om haar te laten gehoorzamen verandert naarmate je dochter ouder wordt en de gevolgen van haar daden kan begrijpen. Vergeet niet dat discipline draait om leren, niet om straffen. Je dochter belonen voor goed gedrag is een vorm van discipline. - Lawrence Kutner, PhD. klinisch psycholoog

V: Mijn dochter van 19 maanden slaat me tegenwoordig in mijn gezicht en zegt "nee" tegen mij als ik haar niet geef wat ze wil. Is dit normaal voor een peuter van haar leeftijd?

A: Hoewel veel peuters uithalen als ze gefrustreerd zijn, betekent dat niet dat je haar gedrag mag negeren. Zeg tegen haar "Niet slaan!" En sla nooit terug. Dat maakt het alleen maar erger. Onthoud dat ze niet slaat omdat ze boos is of omdat jij als ouder iets verkeerd gedaan hebt, maar omdat ze zich overweldigd voelt. Blijf rustig. Op deze manier kan je dochter de controle over zichzelf terug krijgen. Met sommige kinderen van deze leeftijd die de controle verliezen, helpt het als je je armen een paar seconden om hen heen slaat zodat ze niemand slaan. Soms helpt het ook om haar af te leiden als ze zich opwindt. Als je dochter ouder wordt, heeft ze haar sterke emoties beter onder controle - Lawrence Kutner, PhD. klinisch psycholoog

V: Ik heb een jongen van 18 maanden die vaak andere kinderen slaat. Hij doet dit niet hard genoeg om echt iemand pijn te doen. Het is echt zijn manier om negatieve aandacht van mij te krijgen. Ik heb geen idee hoe ik hiermee om moet gaan. Hoe reageer ik als we in het openbaar zijn en hij naar een vreemde toeloopt en diegene slaat? Ik heb een ouder kind en ik kan niet zomaar weglopen van het probleem omdat het niet eerlijk is tegenover mijn tweejarig kind. Help me alsjeblieft! Ik zit echt vast.

A: Je situatie klinkt frustrerend, maar niet ongewoon omdat veel kinderen van rond 18 maanden hun gevoelens op een fysieke manier uiten. Zoals je terecht zegt, is hij waarschijnlijk op zoek naar aandacht of contact: hij ziet het niet per se als 'negatieve aandacht'. Kinderen van zijn leeftijd denken heel egocentrisch: alles gebeurt vanwege hen en zij kunnen alleen over iemand of iets nadenken vanuit hun standpunt. Dit is niet egoïstisch, het is gewoon hun beperkte zicht op de wereld. Zorg ervoor dat je het positief waardeert als hij communiceert zonder te slaan. Kinderen leren beter van een positieve beloning voor acceptabel gedrag dan negatieve gevolgen voor slecht gedrag. Confronteer hem niet met sociale situaties als je weet dat hij toe is aan een dutje of te hongerig is om rustig te reageren. En probeer iedere dag wat tijd met hem door te brengen zodat je hem jouw volledige aandacht kunt geven wanneer jullie samen spelen. Laat hem zien hoe je iemand zacht kunt aanraken als je positieve gevoelens willen uiten. Wees geduldig. Hij zal op korte termijn een taal ontwikkelen die hem helpt om meer effectief te communiceren. - Peter A. Gorski, MD

V: Mijn zoon is 14 maanden oud en als hij niet krijgt wat hij wil, heeft hij een vreselijke driftbui en gooit hij zichzelf op de grond of slaat hij iedereen die toevallig in de buurt is. Help! Wat kan ik doen om dit vreselijke gedrag te stoppen?

A: De driftbuien die je beschrijft kunnen zeker het geduld van een verzorger op de proef stellen. Deze driftbuien zijn voor een kind van 14 maanden echter de beste manier om je te laten weten dat hij vastbesloten is om van iets te genieten of heel graag wil stoppen met wat hij aan het doen is, hij het warm of koud heeft, honger heeft of vol zit, zich verveelt, moe is, of er helemaal klaar voor is. Door de ontwikkeling van zijn taal in de komende zes maanden zal het voor je kind mogelijk worden om zijn behoeften en interesses op een betere manier te uiten. Voor het moment kan je ervoor zorgen dat hij niet in gevaar is, pak hem in je armen en leid hem speels af met geruststellende woorden en een andere activiteit. Ken ook je eigen grenzen! Als je uitgeteld bent (en het gevoel hebt dat je zelf een driftbui krijgt), zoek dan iemand die je vertrouwt om je met je kind te helpen. Ik vraag me trouwens af of jouw zoon van nature een opgewonden, dramatische persoonlijkheid heeft. Als dat zo is, dan is hij waarschijnlijk net zo onstuimig wanneer hij in een deuk ligt. Hij is het type dat zijn uitgesproken karakter uiteindelijk kan gaan omzetten in leiderschapskwaliteiten en hier veel mee kan bereiken. - Peter A. Gorski, MD

V: Mijn zoon van 23 maanden heeft net twee maanden bij zijn opa en oma gelogeerd. Zij hebben hem flink verwend. Nu wil hij continu aandacht en moet hij steeds zijn zin hebben. Als we hem corrigeren, gooit hij zichzelf op de grond en slaat zichzelf op de achterkant van zijn hoofd. We laten hem niet uitrazen want de driftbuien lijken niet te eindigen. Moet hij onderzocht worden door een kinderdeskundige of is het onderdeel van de peuterpuberteit?

A: Je zoon gaat door een normale opgroeifase. Het is heel normaal voor kinderen van zijn leeftijd, en zelfs ouder, om driftbuien te hebben als ze gefrustreerd zijn. Op het moment dat zijn woordenschat zich ontwikkelt worden deze driftaanvallen vanzelf minder. Wanneer hij een driftbui heeft is het van belang dat je voorkomt dat hij zichzelf pijn doet. Probeer hem op te tillen, naar een veilige plek te brengen en rustig met hem te praten. Wat je ook doet, probeer niet aan zijn eisen toe te geven, anders leert hij heel gauw dat hij door driftbuien zijn zin krijgt. Het klinkt alsof jouw kind zijn en jouw grenzen aan het testen is, waardoor je in een vicieuze cirkel terechtkomt. Hij eist jouw aandacht. Omdat je bang bent om hem te verwennen, houd je jezelf tegen. Hij raakt gefrustreerd en wil meer. Jullie raken allebei van streek. Probeer in plaats daarvan hem veel aandacht te geven zoals knuffelen, spelen en kletsen zodat hij zich veilig en geborgen voelt. Als je jezelf inhoudt, wil hij juist meer. Op het moment dat hij die extra veiligheid heeft, wordt hij minder veeleisend. Je komt er wellicht ook achter dat je nu minder aandacht aan hem geeft dan toen je strijd met hem had. Hopelijk voelt iedereen zich beter en wordt het aantal driftbuien minder. - Lawrence Kutner, PhD. klinisch psycholoog

V: Mijn dochter is 22 maanden en krijgt nog steeds borstvoeding. Ik geef haar alleen maar twee of drie keer per dag borstvoeding als we thuis zijn, meestal voor een dutje en voor bedtijd. Het probleem is dat ze (soms vrij luid) in het openbaar om borstvoeding vraagt. Heb je suggesties hiervoor? Is ze te oud om borstvoeding te krijgen?

A: Ik weet zeker dat er veel verschillende antwoorden bestaan op je vraag. In sommige culturen krijgen kinderen veel langer borstvoeding dan in Nederland. Ik heb het gevoel, omdat je de vraag stelt, dat je je niet prettig voelt bij de verzoeken van je dochter, vooral in het openbaar. Op deze leeftijd is het verstandig om haar te vertellen dat je alleen nog thuis borstvoeding geeft. Als ze wat wil drinken, geef haar wat uit een beker of neem er eentje mee voor onderweg. Peuters stellen vaak veel eisen, dat is een van de manieren om hun onafhankelijkheid te tonen. Maar ouders moeten steeds grenzen stellen, vaak om veiligheidsredenen. Het is oké om 'nee' te zeggen en hun aandacht af te leiden van wat ze eisen. Als je consistent bent, werken ze uiteindelijk mee. Als je thuis nog steeds borstvoeding geeft voordat ze gaat slapen, blijf dat vooral doen. Als je klaar bent om af te bouwen, biedt haar aan om uit een beker te drinken, lees een verhaaltje voor, geef haar een of twee knuffels en leg haar neer. Als ze vraagt om borstvoeding, dan zeg je dat ze uit de beker kan drinken. Laat, als dat mogelijk is, haar vader haar naar bed brengen om het patroon te doorbreken. Het kan even duren voordat ze hieraan gewend raakt omdat ze er al bijna twee jaar mee vertrouwd was, maar ze zal zich snel aanpassen aan de nieuwe routine. Veel succes!- Linda Jonides, P.N.P.

Misschien vind je dit ook interessant:

Doekjes

Pampers® Sensitive Babydoekjes

Dermatologisch bewezen mild voor een gevoelige huid.